Merytometr Forum Merytokracji — spostrzeżenia o Polsce

W ostatnim czasie trafiłem na „merytometr” przygotowany przez włoskie stowarzyszenie „Forum Merytokracji” — ciekawa lektura, więc mogę polecić. Poniżej moje spostrzeżenia co do tego, że jako kraj w zasadzie stoimy w miejscu pomimo tak zaawansowanej cyfryzacji administracji publicznej, która na tle krajów UE wypada zdecydowanie najlepiej.

Z analiz raportów Meritometro z lat 2019–2024 wynika, że Polska nie należy ani do liderów, ani do najsłabszych państw UE, lecz znajduje się w grupie krajów o „niedokończonej transformacji instytucjonalnej”.

Największym paradoksem polskiej merytokracji jest rozbieżność między potencjałem społecznym a jakością państwa. Z jednej strony system edukacji generuje dobrze przygotowane kadry, a poziom kompetencji młodych ludzi jest wysoki. Z drugiej strony mechanizmy selekcji w administracji publicznej, nauce czy spółkach państwowych nie zawsze opierają się na kompetencjach, lecz często na relacjach i strukturach formalnych.

Na tle Europy Polska wypada szczególnie słabo w obszarach związanych z innowacyjnością oraz efektywnością instytucji. Dane pokazują, że mimo postępów w cyfryzacji i otwartości danych, kraj pozostaje poniżej średniej unijnej pod względem zdolności do przekuwania talentu w realną przewagę gospodarczą. To oznacza, że system nie w pełni wykorzystuje dostępny kapitał ludzki.

W ostatnich latach można zauważyć pewne oznaki poprawy, zwłaszcza w zakresie praworządności i transparentności, jednak mają one charakter ewolucyjny, a nie przełomowy. Polska nadal zmaga się z problemem „pozornej merytokracji”, w której formalne wskaźniki i procedury zastępują rzeczywistą ocenę kompetencji.

Podsumowując, Polska jest krajem o wysokim potencjale merytokratycznym, który nie jest w pełni wykorzystywany. Kluczowym wyzwaniem pozostaje wzmocnienie instytucji tak, aby awans społeczny i zawodowy był w większym stopniu uzależniony od kompetencji, a nie od czynników pozamerytorycznych.

Pytanie: czy powodem problemów w NFZ, ZUS, samorządach itp. nie jest przypadkiem kiepski poziom merytokracji?